شهادت آنان را به طور يقين اثبات مىكند ، پس اينكه گفتند : « شهادت مورد نظر آيه ، شهادت كلامى نيست ، زيرا اگر باشد چنين و چنان مىشود » ، مغالطه اى بيش نيست . علاوه بر اينكه مشركين كه اين شهادت عليه آنان است ، اگر اصنام و ارباب اصنامى به عنوان شريك خدا اثبات مىكردند ، به عنوان شفيع در درگاه خدا ، و وسائطى بين او و خلقش اثبات مىكردند ، هم چنان كه قرآن از ايشان حكايت كرده كه گفتند : « ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّه زُلْفى » « 1 » ، و حتى آنهايى هم كه به شرك خفى براى خدا شريك مىگيرند ، مثلا در نماز و روزه خود هواى نفس ، و يا اطاعت ما فوق ، و يا مال ، و اولاد ، را هم دخالت مىدهند ، در حقيقت به سببى كه خدا آن را سبب قرار داده تمسك مىكنند ، و وقتى به آن سبب دست مىيابند آن را سببى مستقل در تاثير مىپندارند ، و خلاصه سخن اينكه هر شريكى كه براى خدا مىپندارند زبان حالشان در اين شريك گرفتن اين است كه « ما اينها را عبادت مىكنيم نه اينكه واقعا شريكند » و وقتى خداى تعالى شهادت داد كه او براى خود شريكى نگرفته ، دعوى مشركين باطل مىشود ، كه عين همين بيان ما را ، آيه شريفه زير آورده كه مىفرمايد : « قُلْ أتُنَبِّئُونَ اللَّه بِما لا يَعْلَمُ فِي السَّماواتِ وَلا فِي الأَرْضِ » . « 2 » زيرا همين كه خداى تعالى بفرمايد : من هيچ شريكى براى خود سراغ ندارم ، دعوى مدعيان شرك ، خود به خود باطل مىشود ، چون قبلا ثابت شده كه هيچ چيزى در آسمانها و زمين بر خدا پوشيده نيست . و در حقيقت اين شهادت خدا نيز مانند ساير اخبار ، خبرى است كه از مصدر ربوبى و عظمت خدا صادر شده ، مثل اين خبر كه مىفرمايد : « سُبْحانَه وَتَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ » . « 3 » و امثال اين آيات كه خبرى است از ناحيه خدا ، چيزى كه هست در اين خبر انطباق معناى شهادت بر آن نيز ملاحظه شده ، چون خبرى است كه در مورد دعوى آمده ، و آورنده آن قائم به قسط است ، و شهادت هم چيزى به جز خبر عادل ، در مورد دعوى نيست . پس اگر در آيه تعبير به شهادت را آورده ، تفنن در كلام است ، در نتيجه برگشت معناى آيه به اين است كه اگر در عالم هستى اربابى غير خدا مؤثر در خلقت و تدبير بود ، و شركا و يا شفيعانى وجود داشت ، خداى تعالى او را مىشناخت ، و به وجودش شهادت مىداد ، ولى او خبر داده كه براى خود هيچ شريكى سراغ ندارد .

--> ( 1 ) سوره زمر آيه 3 . ( 2 ) و بگو آيا به خدا از چيزى خبر مىدهيد كه خود او چنان چيزى سراغ ندارد ، نه در آسمانها و نه در زمين . سوره يونس آيه 18 . ( 3 ) او منزه و بلند مرتبه تر از اين شركهايى است كه آنان مرتكب مىشوند . سوره يونس آيه 18 .